 |
| # |
Το 1918, με την κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η Ελλάδα βρέθηκε μια ανάσα από το να πραγματοποιήσει το μεγαλύτερο ιστορικό της όνειρο. Τα συμμαχικά πλοία βρίσκονταν στον Βόσπορο και ο ελληνικός πληθυσμός περίμενε την ιστορική δικαίωση. Ωστόσο, το απόλυτο εμπόδιο δεν ήταν οι ηττημένοι Τούρκοι, αλλά τα κρυφή γεωπολιτικά παιχνίδια των ίδιων των Συμμάχων.Πώς οι ισορροπίες του παγκόσμιου εμπορίου, η αποχώρηση της Ρωσίας και η άνοδος του Μουσταφά Κεμάλ μετέτρεψαν έναν διπλωματικό θρίαμβο στον οριστικό ενταφιασμό της «Μεγάλης Ιδέας»;
Η ιστορία είναι συχνά ένα παιχνίδι ειρωνείας, όπου οι μεγάλες προσδοκίες συνθλίβονται στις μυλόπετρες των συμφερόντων των ισχυρών. Στα τέλη του 1918, καθώς ο καπνός του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου διαλυόταν, η Ελλάδα βρισκόταν πιο κοντά από ποτέ στην εκπλήρωση του μεγαλύτερου εθνικού της ονείρου. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία, ηττημένη και κατακερματισμένη, υπέγραφε την Ανακωχή του Μούδρου, και τα συμμαχικά θωρηκτά κατέπλεαν στον Βόσπορο. Για τους Έλληνες, η στιγμή εκείνη έμοιαζε με το πλήρωμα του χρόνου. Η «Μεγάλη Ιδέα», το αλυτρωτικό όραμα για την ανασύσταση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας με πρωτεύουσα την Κωνσταντινούπολη, δεν ήταν πια ένας μακρινός μύθος, αλλά μια χειροπιαστή γεωπολιτική πιθανότητα. Στο Παρίσι, ο Ελευθέριος Βενιζέλος έδινε τη δική του διπλωματική μάχη, πιέζοντας με κάθε μέσο τους νικητές του πολέμου να αποδώσουν την Πόλη στην Ελλάδα.
Ωστόσο, το πραγματικό εμπόδιο για την ελληνική πλευρά δεν ήταν οι ηττημένοι Οθωμανοί, αλλά οι ίδιοι οι σύμμαχοί της. Στην αρχή της σύγκρουσης, η Βρετανία και η Γαλλία είχαν υποσχεθεί κρυφά την Κωνσταντινούπολη στην τσαρική Ρωσία για να την κρατήσουν ενεργή στο μέτωπο. Όταν όμως η Μπολσεβίκικη Επανάσταση του 1917 έβγαλε τη Ρωσία από το κάδρο, οι δυτικές δυνάμεις βρέθηκαν με ένα ανέλπιστο γεωπολιτικό δώρο στα χέρια τους. Συνειδητοποίησαν γρήγορα ότι τα Στενά του Βοσπόρου και των Δαρδανελίων, τα κρίσιμα αυτά σημεία συμφόρησης για το παγκόσμιο εμπόριο και τη ναυτική κυριαρχία, ήταν πολύ πολύτιμα για να αφεθούν στα χέρια μιας μικρής και περιφερειακής δύναμης όπως η Ελλάδα. Έτσι, όταν το 1920 υπεγράφη η Συνθήκη των Σεβρών, η οποία χάρισε στην Ελλάδα μια τεράστια εδαφική επέκταση στην Ανατολική Θράκη και τη διοίκηση της Σμύρνης, η ίδια η Κωνσταντινούπολη εξαιρέθηκε. Η Πόλη και τα Στενά μετατράπηκαν σε μια διεθνή, αποστρατιωτικοποιημένη ζώνη υπό τον έλεγχο της Κοινωνίας των Εθνών, ενώ ο Σουλτάνος παρέμεινε εκεί, στερημένος από ουσιαστική δύναμη, ως ένας απλός συμβολικός ένοικος των ανακτόρων.
Αυτή η εύθραυστη ισορροπία δεν έμελλε να κρατήσει για πολύ, καθώς οι ταπεινωτικοί όροι των Σεβρών ξύπνησαν τα αντανακλαστικά του τουρκικού εθνικισμού. Υπό την ηγεσία του Μουσταφά Κεμάλ, γεννήθηκε ένα ισχυρό αντιστασιακό κίνημα που αρνήθηκε κατηγορηματικά τον διαμελισμό της Ανατολίας. Ο Ελληνοτουρκικός Πόλεμος που ακολούθησε μετατράπηκε σε μια αδυσώπητη σύγκρουση φθοράς, κατά την οποία η ελληνική στρατιά βρέθηκε απομονωμένη στην καρδιά της Μικράς Ασίας, την ίδια ώρα που οι Γάλλοι και οι Ιταλοί άλλαζαν στρατόπεδο, υπογράφοντας χωριστές συμφωνίες με τον Κεμάλ. Ακόμη και όταν η ελληνική κυβέρνηση προσπάθησε απεγνωσμένα το καλοκαίρι του 1922 να στρέψει τα στρατεύματά της προς την Κωνσταντινούπολη για να εκβιάσει μια ειρήνη, οι Σύμμαχοι την εμπόδισαν με την απειλή των όπλων.
Η τελική κατάρρευση του ελληνικού μετώπου τον Αύγουστο του 1922 άλλαξε οριστικά τα δεδομένα της παγκόσμιας σκακιέρας. Οι δυνάμεις του Κεμάλ, έχοντας εκδιώξει τον ελληνικό στρατό, στράφηκαν προς τη διεθνή ζώνη των Στενών, φέρνοντας τους Βρετανούς προ του φάσματος ενός νέου, γενικευμένου πολέμου. Κουρασμένες από τις αιματοχυσίες του Μεγάλου Πολέμου και πολιτικά διχασμένες, οι δυτικές δυνάμεις επέλεξαν τη συνθηκολόγηση. Το 1923, η Συνθήκη της Λωζάνης αντικατέστησε οριστικά εκείνη των Σεβρών. Η νέα, αναζωογονημένη Τουρκική Δημοκρατία αναγνωρίστηκε διεθνώς, ενσωματώνοντας στα σύνορά της τόσο την Ανατολία όσο και την Κωνσταντινούπολη, από την οποία οι συμμαχικές δυνάμεις αποχώρησαν οριστικά. Λίγα χρόνια αργότερα, το 1930, η τουρκική κυβέρνηση επέβαλε αυστηρά τη χρήση του ονόματος Ιστανμπούλ στην παγκόσμια αλληλογραφία, σφραγίζοντας και τυπικά το τέλος μιας εποχής και τον οριστικό ενταφιασμό του ελληνικού ονείρου της Μεγάλης Ιδέας.
#Ένας χάρτης του 1920 απεικονίζει τα εδαφικά σύνορα της Ελλάδας βάσει της Συνθήκης των Σεβρών.
0 Σχόλια