Πίσω από το λογοτεχνικό ψευδώνυμο Ζήσης Σκάρος κρύβεται ο Απόστολος Χρήστου Ζήσης, ένας από τους πιο σημαντικούς εκπροσώπους του σοσιαλιστικού ρεαλισμού στην Ελλάδα. Γεννημένος στα Κανάλια Καρδίτσας το 1917, υπήρξε άνθρωπος της δράσης που διώχθηκε, φυλακίστηκε και εξορίστηκε για τις ιδέες του. Η μνημειώδης μυθιστορηματική τριλογία του, «Οι ρίζες του ποταμού», η οποία τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Πεζογραφίας, αποτελεί το επιστέγασμα της γραφής του. Μέσα από αυτό το έργο, ο Σκάρος ξετυλίγει την ελληνική ιστορία, μεταφέροντάς μας με μοναδικό τρόπο στην καρδιά του Μεσοπολέμου, κατά τις δεκαετίες του 1920 και του 1930. Είναι η εποχή που η Ελλάδα προσπαθεί να μαζέψει τα κομμάτια της μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 και να οργανώσει την αγροτική της παραγωγή, ειδικά μετά την ίδρυση της Αγροτικής Τράπεζας το 1929.
H Καρδίτσα του Μεσοπολέμου μέσα από τη ματιά του Ζήση Σκάρου
Εκείνες τις μέρες, ο αέρας που κατέβαινε από τα Άγραφα σήκωνε σύννεφα σκόνης στους χωματόδρομους της Καρδίτσας, εκεί όπου έσμιγαν οι μοίρες δεκαοχτώ χιλιάδων ανθρώπων. Η πόλη έμοιαζε με ένα καζάνι που έβραζε ήσυχα, γεμάτη από ψυχές που κουβαλούσαν την πατρίδα τους στις αποσκευές τους. Στις γειτονιές και στα παζάρια, οι Καραγκούνηδες του κάμπου άφηναν πίσω τους τα πέτρινα χρόνια της κολιγιάς, κοιτάζοντας με περηφάνια τα νέα, δικά τους πλέον κληροτεμάχια. Δίπλα τους, οι ξεριζωμένοι Μικρασιάτες πάσχιζαν να στεριώσουν μετά τον χαμό του '22, σμίγοντας με τους ντόπιους μικροαστούς των ορεινών χωριών, τους Βλαχόφωνους και τις παλιές εβραϊκές οικογένειες της αγοράς.
Όλος αυτός ο κόσμος ζούσε και αναπνέε από τους καρπούς της θεσσαλικής γης, το σιτάρι και τον καπνό, τροφοδοτώντας ένα έντονο μεταπρατικό εμπόριο. Κι ας μην υπήρχαν μεγάλα φουγάρα και καπνεργοστάσια, παρά μόνο δυο-τρεις καπναποθήκες που ετομάζαν τα δέματα για το ταξίδι τους, η πόλη σφύζε από τη βιοπάλη του προλεταριάτου. Ήταν οι οικοδόμοι, οι εργάτες της γης, τα γκαρσόνια στα καφενεία και οι κοπέλες που σκύβαν τη μέση τους πάνω από τις ραπτομηχανές στα παλιά, συντεχνιακά ραφτάδικα και τσαγκαράδικα, κρατώντας ζωντανές τις παραδοσιακές τέχνες.
Λίγα στενά πιο πέρα όμως, ο χρόνος έμοιαζε να έχει σταματήσει. Πίσω από τις βαριές κουρτίνες των αστικών σπιτιών, οι δικαστικοί, οι διοικητικοί υπάλληλοι και οι ξεπεσμένοι γόνοι των παλιών τσιφλικάδων είχαν φτιάξει μια δική τους, κλειστή κάστα. Στα πληκτικά και πάντα ίδια σαλόνια τους, η ζωή κυλούσε ανάμεσα σε ανιαρούς έρωτες, ατέλειωτα κουτσομπολιά και νυχτερινή χαρτοπαιξία. Για αυτούς τους ανθρώπους, η πολύβουη πραγματικότητα του μόχθου που διαδραματιζόταν έξω από τις πόρτες τους ήταν απλώς ανύπαρκτη.
Κι όμως, η ανάγκη της καθημερινότητας γεννούσε τις δικές της ισορροπίες. Στα ιατρεία και στα δικηγορικά γραφεία, η τοπική ιντελιγκέντσια βρισκόταν στην πρώτη γραμμή, αφού η περιοχή δεινοπαθούσε από το φάντασμα της ελονοσίας και τις ατέρμονες δικαστικές διαμάχες για τις αγροζημιές. Αυτοί οι μορφωμένοι άνθρωποι δεν έμεναν τυφλοί μπροστά στην αδικία. Οι νωπές ακόμα μνήμες των μεγάλων αγροτικών ξεσηκωμών για το μοίρασμα των τσιφλικιών και τα πρώτα σκιρτήματα του εργατικού κινήματος μπόλιαζαν τη σκέψη των διανοουμένων, ξυπνώντας την κοινωνική τους συνείδηση.
Η απογοήτευση, εξάλλου, σιγόβραζε πάντα κάτω από την επιφάνεια. Οι αγροτικοί συνεταιρισμοί παρέμεναν εγκλωβισμένοι σε έναν στενό πιστωτικό ρόλο, ενώ η Αγροτική Τράπεζα, αντί για στήριγμα και δημόσιο οργανισμό οικονομικής ενίσχυσης, φάνταζε στα μάτια των ξωμάχων σαν ένας αμείλικτος εισπράκτορας που ενδιαφερόταν μόνο για τοκοχρεολύσια και δόσεις δανείων. Έτσι, η Καρδίτσα εκείνης της εποχής στεκόταν στο μεταίχμιο δύο κόσμων, με το παλιό φεουδαρχικό παρελθόν να σβήνει αργά και το νέο λαϊκό στοιχείο να παλεύει να γεννηθεί μέσα από τη φτώχεια, τον καθημερινό κάματο και την ελπίδα για ένα καλύτερο αύριο.
0 Σχόλια